Ylmyhal

Tag: Din

  • AHYRETE IMAN

    AHYRETE IMAN

    «Ahyret» sözüniň – «soň», «soňra bolan», «soňky gün» diýen manylary bar. Allahyň emri bilen Israfiliň (a.s.) suruny çalmagy netijesinde kyýamat gopar we ahyret güni başlanar. Ahyret – ebedi durmuş bolan o dünýäni aňladýar.

    Ahyrete iman – her bir zat ýaly şu dünýäniň hem ömrüniň gutarjakdygyna soňra başga bir hala geçjekdigine, ynsanyň täzeden dirilip gabyryndan turjakdygyna, amal depderinit eýelerine gowşuryljakdygyna, her kim dünýäde eden işlerinin hasabyny berjekdigine, syrat köprüsinden geçilmelidigine, ýagşylaryňjennete, ýamanlaryňjähenneme girjekdigine ynanmak diýmekdir.

    Ahyrete iman – iman esaslaryndan bolup, Kur’anda «el-ýowmil ahyr» görnüşinde Allaha iman bilen bilelikde zikr edilipdir. Bu ahyret ynanjynyň iman esaslarynyň arasynda möhüm orun tutýandygyny görkezýär.

    «… kim Allahy, meleklerini, kitaplaryny, pygamberlerini we ahyret gününi inkär etse, ol doly manyda azaşandyr», (Nisa, 136), aýaty ahyrete ynanmaýan kişiniňkäfir boljakdygyny belleýär.

    Kur’any Kerim ençeme aýatynda dünýä durmuşynyt geçegçi, ahyretiň bolsa ebedidigini, ynsanyň dünýäniň wagtlaýyn keýpi-sapasyna aldanmazlygyny has haýyrly we ebedi bolan ahyret bagtyny gazanmalydygyny nygtaýar. Şeýle hem Kur’any Kerim dünýewi durmuşyň ahmal edilmezligini hem belleýär. Çünki ahyretde ýaşaljak bagtly durmuş şu dünýäde gazanylmalydyr. Şu aýatlar muňa mysaldyr:

    «Yöne siz (eý, ynsanlar!) ahyretiň has haýyrly we ebedi bolmagyna garamazdan, dünýä durmuşyny saýlaýarsyňyz», (A’la, 16-17).

    «Şübhesiz, şu dünýä durmuşy wagtlaýyn bir güýmenjedir. Emma ahyret hakykatdan ýaşaljak bir ýurtdur», (Mü’min, 39). «Allahyň saňa berenlerinden Onuň ýolunda harçlap, ahyret ýurduny gazanmaga çalyş, emma şu dünýäden hem nesibäti unutma», (Kasas, 77).

  • Pygamberleriñ umumy aýratynlyklary

    Pygamberleriñ umumy aýratynlyklary

    Her pygamber ynsan bolmak bilen birlikde erkek kişilerdir. Allahdan gelen ilahi wahýy milletine doly düşündirsin diýip, pygamberleriñ dili öz halkynyñ dilidir. Emma Hezreti Muhammet sallallahu aleýhi wesellem tutuş adamzada iberilen iñ soñky pygamber bolany üçin Kur’any Kerim arap dilinde iberilendir. Arapdan başga halklar diniñ esaslaryny aslyndan öwrenmek üçin diniñ dili bolan arapçany öwrenmäge we ýeterlik kadrlary ýetişdirmäge borçludyr. Bu hususy aýratynlyklardan başga pygamberleriñ umumy aýratynlyklary şulardyr:

    Sydk

    Sydk – «dogrulyk» diýmekdir. Pygamberler yalan sözlemezler, olar dine dogrulyk ýörelgesinden ýöreýärler. Pygamberiñ agzyndan çykan her söz tassyklydyr. Çünki, olar hakykatdan başga hiç bir söz aýtmaýar.

    Emanet

    Emanet – «ynamdar» diýmekdir. Bu söz iman sözi bilen bir kökden dörändir. Mü’min – ynanan we ynamdar ynsan diýmekdir. Pygamberler mü’minlikde in ýokary derejedäki ynsan boluşlary ýaly, eminlik we ynamdarlykda-da iñ ýokary derejededir.

    Ysmat

    Ysmat – günä etmezlik, günäden goralan, hemaýat edilen diýmekdir. Pygamberler kiçi-uly ähli günälerden Allah tarapyn goralyp saklanypdyr. Ýagny, Allahutagala pygamber edip iberjek guluna asla günä iş etdirmeýär.

    Pygamberler adamzady Allaha we Allahyñ ryzasyna äkidýän ýolbelet bolandygy üçin, ýörite goragdadyr. Çünki, hiç bir günäde, hat-da iñ kiçisinde hem Allahyñ razylygy we hoşallygy ýokdur. Özi Allahyñ ryzalygyndan mahrum kişi nädip başgalary Onuñ ryzalygyna ýetirsin? Bu asla mümkin däldir. Diýmek, pygamberler günä işden daşdyr.

    Fetanet

    Fetanet – akyl bilen akyl belentliginden aşmak diýmekdir. Muña pygamber mantygy hem diýilýär. Bu mantyk ruhuñy, kalbyñy, bedeniñ syzmasyny, duýgularyñy, zehiniñi bir ýerejemläp giñişleýin, çuññur akyl ýetirip bilmekligi añladýar. Fetanetiñ her bir pygamberde bolmagy zerur sypatdyr. Bu zerurlyk ynsanyñ mätäçliginden döreýär. Çünkü, ilahi wahý ilki ony amal eden pygamberiñ fetanetiniñ üsti bilen beşeriñ düşünip biljek derejesine getirilýär. Şeýlelikde ynsanlar olary kabul edip amala aşyrýarlar.

    Teblig

    Teblig – pygamberleriñ Allahdan gelen wahýyny ymmatyna WJı kemsiz ýetirmegi diýmekdir. Başgaça aýdylanda: «Emri bil magruf  nehýi anil münker», ýagny, ýagşylygy emr etmek, erbetlikden daş saklamak diýmekdir.

    “Eý, pygamber! Rabbiñden saña inderilen buýruklary teblig et. Eger etmeseñ, Allahyñ öñündäki ilçilik wezipäñi ýerine ýetirmedigiñdir”, (Maide, 67), aýaty tebligiñ her pygamberiñ ömür maksadydygyny we teblig bolmadyk bolsa, pygamberleriñ iberilmeginiñ manysyzdygyny nygtaýar.

    Wahý

    “Wahý” sözi yşarat etmek, pyşyrdamak, gizlin gürleşmek, emr etmek, ýazmak, ylham we howlukmak diýen manylary berýär. Kur’any Kerimiñ berýän maglumatlaryna görä, wahý hem hususy, hem-de umumy ulanylypdyr. Allahyñ pygamberlere wahý etmegi hususy, ähli barlyklara şekil we wezipe bermegi olaryñ ýerlikli hereket etmegi üçin käbir ýollar görkezmegi bolsa, umumy manydaky wahýdyr.

    Halk arasynda wahý diýlende, hususy manydaky wahý akyla gelýär. Hususy wahý – Allahutagalanyñ gullaryna bildirmek islän hidaýet we emrlerini olaryñ arasyndan saýlan pygamberlerine adaty bolmadyk çaltlykda hem gizlinlikde bildirmegidir.

    Wahý pygamberleriñ pygamberdigini görkezýän delilleriñ hem biridir. Allahutagala her pygamberine wahý edipdir. Wahýyñ nähilidigine ynsanyñ doly düşünmegi, oña akyl ýetirmegi mümkin däldir. Ony diñe başyndan geçiren pygamber biler. Ol Allah bilen pygamberiñ arasyndaky syrdyr. Käbir ynsanyñ wahýy suratlandyrmagy körüñ reñkleri suratlandyrjak bolşuna meñzär. Yöne wahý inen wagty, şol ýerdäkiler pygamberde bolup geçýän alamatlary görüp biler. Meselem, sahabalar Pygamberimize wahý gelende, göwresiniñ titreýändigini, ýüzüniñ reñkiniñ üýtgeýändigini, sowukda hem derleýändigini, käbir sesleriñ eşidilendigini, agramynyñ agralandygyny we şuña meñzeş zatlary görendiklerini aýdypdyrlar, (Buhary, Müslim, Tirmizi).

    Mugjyza

    “Mugjyza” sözi – ejiz halda goýýan, adatdan daşary, täsin zat diýen manylary berýär. Dini taýdan bolsa, pygamberdigini aýdýanlaryñ ony subut etmek üçin görkezýän, haýra, sagadata wesile boljak, täsin hadysalaryna diýilýär.

    Mugjyza sözi Kur’anda «aýet», «beýýine», «burhan» sözleri bilen düşündirilýär. Ilkinji döwür hadys alymlary mugyza sözüniñ ýerine «delail» we «alamat» sözlerini ulanypdyrlar.

    Allahyñ iberen her pygamberi töweregindäki ynsanlar tarapyndan dürli-dürli garşylanypdyr. Ynsanlar olardan pygamberligini tassyklaýan, göze görünýän, adatdan daşary, hiç kimiñ başarmajak käbir alamatlary görkezmegini talap edipdirler. Pygamberler hem pygamberdigini subut edýän deliller hökmünde mugjyza görkezipdir. Mugjyzanyñ delil bolmagy üçin, adaty ynsanyñ ony görkezmekden ejiz bolmagy şertdir. Çünki, Allaha garşy ýalan sözläniñ mugyza görkezmegi mümkin däldir. Mugyza adatdan daşary täsin bir hadysa bolup, sebäp we netije baglanyşygyny aradan aýyrýar. Ol gönüden-göni Allah tarapyn pygaberiñ pygamberliginiñ dogrudygyny subut edýän ilahi bir amaldyr.

  • Meleklere Iman

    Meleklere Iman

    Türkmen dilinde perişde-de diýilýän melek – arap sözi bolup «ilçi», «habarçy», «güýç-kuwwat», «ýokardan inýän», «edilenleri alkyşlaýan we olara gözegçilik edýän» manylary berýär. Melek -Allahyñ emri bilen dürli wezipeleri ýerine ýetirýän, göz bilen görülmeýän nurdan we ruhdan döredilen barlykdyr.

    Melekler emr äleminden we nurdan ýaradylandygy üçin, örän çalasyn, güýç-kuwwatly barlyklardyr. Olaryñ hulul we nufuz ukyplary örän çalt we kämildir.

    Meleklerde aýal-erkek, jyns tapawudy ýokdur. Melekler iýip-içmeýär, ýadamaýar, olarda ynsan we jyn ýaly, ysýan we garşy gitmek ýokdur. Olara öýke-kine, gahar-gazap, gysgançlyk, görüplik ýaly erbet duýgular ýatdyr. Nurdan bolandyklary üçin, iýmit ýerine nur ýeterlikdir. Ynsan howadan, suwdan, yşykdan, dürli iýmitden nähili lezzet alýan bolsa, melekler hem zikrden, tesbihden, hamddan, ybadatdan we Allahyñ magrifet we muhabbet nurundan iýmitlenip, olardan çäksiz lezzet duýýarlar. Hatda atyrlaryñ ýakymly ysy hem olar üçin iýmit saýylýar. Allahyñ Resuly hem şonuñ üçin ýakymly ysly atyrlary ulanmagy halar eken.

    Melekler nurdan bolany üçin, adaty göze görünmeýär. Olar diñe pygamberlere asyl şekilinde görnüpdir.

    Melekler asyl şekilini üýtgedip, başga şekile giren ýagdaýynda ynsan tarapyndan hem görlüp bilinýär. Imany, islamy we yhsany düşündirýän Jibril hadysy muña mysaldyr. Bu hadysyñ beýanyna görä, sahabalar Jebraili (a.s.) adam sypatynda görüpdirler. (Buhary, Müslim, Ebu Dawud).

    Jebrail aleýhisselam Pygamberimize Dyhýe atly sahabanyñ şekilinde görnüpdir, kä wagt bolsa, nätanyş adamyñ şekilinde gelipdir. Hezreti Merýeme bolsa, ynsan şekilinde görnüpdir, (Merýem, 16-17). Hezreti Ibrahime ogly Ishaky buşlamak üçin, onuñ ýanyna birtopar melek ynsan şekilinde gelipdir. Ol bolsa myhmandyr öýdüp, bular üçin nahar taýýarlaýar. Yöne olaryň iýmeýändigini görende gorkýar. Soňra olaryň melekdigini aňýar, (Hud, 69-70).

    Meleklerin ýaradylyş maksady

    Allahutagala hiç kime, hiç zada, hiç bir ýardama mätäç däldir. Ol Sameddir, ýagny, her bir zat Oňa mätäçdir, ýöne Ol hiç zada mätäç däldir. Melekler bolsa Allahutagalanyň emrlerine, dolandyryşyna gözegçilik edýärler. Tekwini (ýaradylyş we tebigat) kanunlarda Allahutagalanyň emrlerine wekilçilik edýärler we olary alkyşlaýarlar.

    Ynsan bilen meleklerin gatnaşygy

    Ynsanyň melekler bilen, ýa-da, melekleriň ynsan bilen gatnaşygy ynsan ene göwresindekä başlaýar. Bir hadysy şerifde bu barada şeýle maglumat berilýär: «Allah bir melegi ene göwresine esewan bolmagy tabşyrar. Şol melek ene göwresinde çaga galmagy bilen her döwürde Rabbine ýüzlenip: «Rabbim şu wagt «alak» (lagtalanan gan), «Rabbim şu wagt «mudga» (düwünçek), diýýär.

    Allahutagala şol düwünçegi ýaratmagy myrat edende, melek: «Rabbim, bu erkek bolsunmy, ýa gyz, şaky (azaşan, ýalançy) bolsunmy, ýa-da, said? (Allahyň ryzasyny gazanan, dogruçyl). Ryzky näme? Ajaly näme?» diýip soraýar. Bularyň ählisi kişi ene göwresindekä ýazylýar». Şuňa meňzeş hadyslarda düşündirilýän ýazmak işi, Lewhi Mahfuzda bar bolan maglumatyň melek tarapyndan täzeden matlaýa göçürilmegi diýmekdir.

    Şuny hiç haçan unutmaly däldir: Ahyretde melekleriň özüne dost bolanyny isleýänler, dünýädekä olar bilen dost bolmaga çalyşmalydyr. Bu taýda başlanan dostluk o taýda dowam eder. Iman bilen gatnaşygyny berkitmedik, ahyretde olardan asla ýakynlyga garaşmasyn.

    Ahyret dünýä durmuşynyñ başga bir âlemde, başga bir ölçegde dowamy bolşy ýaly, melekler bilen o taýdaky dostluk hem İpi  dünýädäki dostlukdan başga zat däldir. Meselem: Namazda sag ™  we çepindäki melek bilen salamlaşyp duran ynsany, elbetde, ahyretde şol melekler dosty hökmünde tapar. Yöne şol wagt salam bermek gezegi olaryñkydyr.

    Meleklerin sany we olaryň gömüşleri

    Meleklerin sanyny diñe Allah biler. Kur’anda we hadyslarda meleklerin sany hakynda anyk maglumat ýokdyr. Kur’anda we hadyslarda bildirilen käbir melekler şulardyr:

    Jibril ýa-da Jebrail (a.s.)

    Jebrail, pygamberlere wahý getiren melek bolup «ynamdar ruh» manysynda Ruhul Emin diýlip tanalýar. Meleklerin iñ beýigi, belent mertebelisi we Allaha iñ ýakyny bolany üçin Jebrail aleýhisselama Seýýidül Melaike hem diýilýär.

    Mikail

    Älemdäki tebigat hadysalaryna ýolbaşçylyk edýär, ýaradylanlaryñ ryzklaryny eýelerine ýetirýär. Jibril ýaly Pygamberimize iñ ýakyn meleklerden biridir. Hadysy şerifde Pygamberimiz bu barada şeýle aýdýar: «Meniñ ýer ählinden iki wezirim, gök ählinden hem iki wezirim bardyr. Ýerdäki wezirlerim Ebu Bekir bilen Omar. Gökdäki wezirlerim bolsa, Jebrail bilen Mkaildir», (Tirmizi).

    Israfil

    Israfiliñ wezipesi sur çalmakdyr. Ol sury iki gezek çaljakdyr. Birinjisinde kyýamat gopar, ikinjisinde täzeden diriliş bolar. israfil aleýhisselam ýaradylan gününden bäri, Allahutagaladan: «Sury çal!» diýen emre intizardyr. Israfil aleýhisselam hem Allaha in ýakyn dört melekden biridir. israfil hem Jibril ýaly Pygamberimizin sadyk dostudyr.

    Azrail

    Ölüm müddeti yetende, dirilerin janyny alýandygy üçin «Melekül mewt» – ölüm melegi diýip tanalýar.Ynsan bir melegiñ ýoldaş bolmagy arkaly durmuşa ilkinji ädimini ädişi ýaly, ahyret âlemine tarap hem ýene bir melegiñ ýoldaş bolmagy arkaly ätlär. Hemralyk wezipesini hem Azrail aleýhisselam ýerine ýetirýär.

    Kiramen Kâtibin

    Ynsanyñ sagynda we çepinde bolan iki melegiñ adydyr. Sagdaky melek ýagşylyklary, çepdäki melek erbetlikleri ýazar. Bu melekler kyýamat güni hasap wagtynda edilen işlere şaýatlyk etjekdir. Kur’any Kerimde bu melekler barada şeýle aýdylýar: «iki melek sagyñyzda we çepiñizde oturyp, ähli edenlerinizi ýazýarlar. Ynsan bir söz aýtsa, oña gözegçilik edýän melek ýazmak üçin ýanynda häzir bolar» (Kaf, 17-18).

    Hadyslaryñ beýanyna görä, gul bir günä iş edende, çepdäki melek derhal ony ýazjak bolar. Sagdaky melek bolsa oña: «Biraz garaş, belki gul toba eder, puşman eder ýa-da bir ýagşylyk edip, günäsini ýuwar» diýer.

    Münker we Nekir

    Ölümden soñ gabyrda sowal sorajak iki melekdir. Münker we Nekirjaýlanan kişä hiç görülmedik şekilde görnüp, şu sowallary sorar: «Rabbiñ kim?», «Pygamberiñ kim?», «Diniñ haýsy din?».

    Merhumdan aljak jogaplaryna görä, oña ýagşy ýa-da erbet dararlar.

    Hafaza (goraýjy) melekleri

    Bu melekler ynsany her dürli bela we musybatlardan goraýar. Bu ýagdaý aýatda şeýle düşündirilýär:

    «Goraýjysy, gözegçisi (melegi) bolmadyk kişi ýokdur», (Taryk, 4). Başga bir aýatda: «Her bir ynsanyñ önünden we arkasyndan İpi  gözegçilik edýän melekler bardyr. Ony Allahyñ emri bilen goraýarlar» (Ra’d, 11). Taberaniniñ rowaýat eden bir hadysynda bolsa ynsana 360 melegiñ gözegçilik edip, ony goraýandygy aýdylýar, (Suýuti, «Dürrül Mensur»).

  • Allahyň Sypatlary

    Allahyň Sypatlary

    Allahutagala barasynda kabul edilmegi wajyp bolan kemal sypatlar iki görnüşdedir:

    1. Selbi sypatlar,

    2. Subuty sypatlar.

    Allahyñ zaty (selbi) sypatlary

    Allahyň öz zaty bilen bütewi, Ondan aýry kabul edilmeýän sypatlarydyr.

    Wujud – bar bolmaklyk diýmekdir. Eger Allah bolmadyk bolsa onda hiç bir zat bolmazdy. Älemleriň barlygy, Onuň barlygyna iň beýik şaýatdyr. Onuň barlygy öz-özündendir we mutlakdyr, ýoklygy mümkin däldir. Şonuň üçin Oňa ‘Wajibul Wujud’ diýilýär.

    Kydem – barlygynyt başlangyjy ýok diýmekdir. Allah gadymydyr, ezelidir, ýagny, Ol ýokka, soň bar edilen däldir. Zamany we mekany ýaradan Oldyr. Ol, zamanyň we mekanyň daşyndadyr.

    Beka – barlygynyň soňy bolmadyk, müdimi bolan diýmekdir. Allah ebedidir we bakydyr.

    Wahdaniýet – bir we ýeke-täk diýmekdir. Allah zatynda, sypatlarynda we amallarynda ýeke-täkdir. Ol böleklerden döremändir. Ol madda hem däldir. Ony meňzedere zat hem ýokdyr. Ol deňsiz, taýsyzdyr. Şonuň üçin Onuň şärigi ýokdyr. Eger birden köp ilah, taňry bolan bolsa, älemin nyzamy bolmazdy.

    Yslam dininde, hatda ähli hak dinlerde towhyd, ýagny, Allahyň birligi akydasy iman esaslarynyň we tutuş dini ynançlaryň düýbüni tutýar. Kalpda towhyd akydasy bolmazdan Allahyň dergähinde hiç hili ynanç, amal kabul däldir. Şol sebäpli, yslam dini adamzat üçin towhyd ynanjyny ähli zatdan öňde goýýar. Ähli adamzady Allahy ýeke-täk bilmäge, Onut şäriginit ýokdugyny ykrar etmäge çagyrýar. Hak dinler bilen batyl dinleri bir-birinden tapawutlandyrýan iň möhüm esas hem şudur.

    Muhalefettin lilhawadis – sonradan dörän hiç bir zada meñzemezlikdir. Allahutagala ne zatynda, ne sypatynda öz yaradan İpi  zatlaryna meñzemeýär. Biz Allahy nähilidir diýip oýlansak oýlanaly, ™  Ol ýadymyza düşjek we hyýalymyza gelip biljek ähli zatdan başgadyr. “Oña hiç zat meñzeýän däldir, Ol her bir zady eşidýän we görýändir,” (Şura, 11), aýaty bu hakykaty beýan edýär.

    Kyýam binefsihi – Allahutagalanyñ zatynyñ barlygynyñ özünden bolmagy diýmekdir. Ol wajibul wujutdyr. Allahyn barlygy öz zaty bilendir. Allahy kim ýaratdy diýip soralmaz. Eger Ony ýaradan biri bolsady Ol Allah bolup bilmezdi. Allah Sameddir, hiç zata mätäç bolmadyk we ähli mätäçleriñ zerurlyklaryny üpjün edýän Sameddir.

    Allahyñ subuty sypatlary

    Ýokarda hem belleýişimiz ýaly, şu görnüp duran älem we onuñ içindäki ähli barlyk ALLAHYŇ barlygynyñ delilleridir. Bu delilleri şeýle sanamak mümkin.

    Hayat – dirilik diýmekdir. Allah Haýýu Kaýýumdyr, ýagny, Ol diridir, ähli zady dirildýän we olaryñ durmuşyny dowam etdirýändir. Diri bolmadyk bir zadyñ bilmegi, dilemegi, döretmegi mümkin däldir. Şonuñ üçin Allahyñ ylym, erada, gudrat sypaty bolany üçin haýat sypaty hem bardyr.

    Ylym – Allah her bir zady bilýändir. Ol Alimdir, Onuñ ylmy hemme zady gurşandyr. Onuñ ylmy artmaz hem, kemelmez hem. Çünki, Onuñ ylmy ezeli we ebedidir. Ýaradyjynyñ bir zady ýaradyp bilmegi üçin ilki bilen ylym eýesi bolmagy hökmandyr. Ylym eýesi bolmak üçinem, semig, basar we kelam sypatyna eýe bolmak zerurdyr. Çünki körlük, kerlik we lallyk uly nogsandyr. Şeýle nogsanlary bolan kör kuwwatlar ilah we ýaradyjy bolup bilmez.

    Erada – islemek, ygtyýar etmek diýmek. Onuñ eradasy ezelidir. Ol edýän işlerine erkindir. Onu haýsy-da bolsa bir işi etmäge mejbur etjek güýç ýokdyr. Allahyñ isleýän zady hökman bolar we Onun islemedigi bolmaz.

    Gudrat – güýç-kuwwat diýmekdir. Allah ezeli ylmy, eradasy bilen her bir zady etmäge we ýaratmaga kadyrdyr. Onun gudraty çäksizdir, güçji hemme zada ýeter. Çünki, islänini bir pursatda ýerine ýetirip bilmeýän barlyk, âlemlerin ilahy bolup bilmez.

    Semig – eşitmek diýmekdir. Allahyñ eşitgirligi mahluklaryn eşidişi ýaly çäkli we kemter däldir. Allahutagala ähli zady eşitýär, iñ gizlin we äşgär sesler, hereketler Oña eşidilmän galmaýar. Ol eşitmek üçin hiç bir gural ulanmaýar.

    Basar – görmek diýmek. Allahyn eşitgirligi ýaly, görgürligi üçin hem uzaklyk-ýakynlyk, gizlinlik-äşgärlik, karankylyk-ýagtylyk ýaly zatlar päsgel bermeýär. Ol içimizdäki pyşyrdylary, ýüregimizden we köñlümizden aýdýan dogalarymyza çenli eşidýär. Olara hikmetine laýyk jogap berýär.

    Kelam – bir manyny görkezýän, bir maksady añladýan söz diýmekdir. Allah gürlemek üçin, sese, harpa, söze ýa-da sözleme mätäç däldir. Allahutagala gadym kelamyny islän wagty, şanyna laýyk şekilde, meleklerine eşitdirýär, bildirýär we düşündirýär. Käbir pygamberlere iberilen kitaplar, wahy, ylham hem Allahyn kelam sypatynyn tejellisidir.

    Tekwin – döretmek, ýaratmak diýmekdir. Tekwin sypaty gudrat sypatynyñ içinde şertli görnüşdedir. Allahutagalanyñ bu älemleri ýaratmagy, ýok etmegi, gullaryna dirilik berip ýaşatmagy, olary ryzyklandyrmagy, soñra öldürip başga äläme ibermegi tekwin sypatynyñ tejellisidir. Kur’any Kerimde bu barada şeýle aýdylýar. “Allah bir zadyn bolmagyny islese, oña ‘bol’ diýer, ol hem derrew bolar,” (Yasin, 82)

  • Allaha Iman

    Allaha Iman

    Allaha iman – Allahutagalanyñ barlygyna, ýeke-täkligine ynanmak hem-de Ony sypatlary we gözel atlary bilen doly tanamakdyr.

    Allahyñ barlygy hakykaty we Onyñ sypatlary barada ynsan, akyly bilen anyk maglumata ýetmegi mümkin däldir. Bu meselede iñ dogrusu, wahý üstü bilen emredilenleri kabul etmek we ynanmakdyr. Mysal üçin, Bir jaýda oturýan mahalymyz gapymyz kakylýar. Gapynyñ kakylanyny eşidenleriñ käbiri, derrew gapyny kakan kişi barada dürli pikir we oylanmalar aýdyp başlaýar. Kabirleri bolsa, gapynyñ kakylmagy bilen o taýda birinin bardygyny kabul edýär, emma, onyñ kim we nähili biridigini suratlandyrmagyñ mümkin däldigini aýdýarlar. Şol şahsyñ kimdigi, diñe gapyny açmak bilen ýa-da gapyny kakmak bilen özüniñ kimdigini tanatmak isleýän kişi tarapyndan mümkindir. Bu akyly ýerlikli peýdalanmak diýmekdir.

    Ynha, mysalda görlüşi ýaly, ynsan Allahy eserlerinden, ýaradan zatlaryndan tanar. Ynsan ybrat nazary bilen seredende älemde Allahyñ müñbir adyny we atlaryndan dörän sypatlaryny tanar. Ýagny, Allah atlary (esmasy) bilen aç-açan bilinen, sypatlary bilen oýlanylyp-düşünilen we tanalandyr. Emma, ynsan Allahy doly tanap bilmekden ejizdir, Ony doly ýagdaýda diñe wyjdanynda duýar.

    Allaha iman getirmek imanyñ esaslarynyñ ilkinjisidir.

    Allahutagala tutuş älemleri ýokdan bar eden, deñi-taýy bolmadyk, ähli kemal sypatlara eýe, ýeke-täk Ýaradyjydyr. Her musulmanyñ Allahyñ kemal sypatlaryñ ählisine eýedigine, nogsanlaryñ ählisinden daşdadygyna ynanmagy parzdyr.

  • Din nämedir?

    Din nämedir?

    Din – Allah tarapyndan esaslandyrylan kanundyr. Ol ynsana ýaradylyş maksadyny, barlygynyñ hikmetini bildirýâr, Beýik Yaradanyñ öñünde nâhili ybadat etmelidigini öwredýâr.

    Din – her bir ynsanyñ «Men kim? Nireden gelip, nirâ barýaryn?» diýen sowallaryna kanagatlandyryjy jogap berýân ýeke-tâk çeşmedir.

    Din – akylly kişilere ýaradylyş maksadyny bildirýân, olary öz erk-eradasy bilen Allahyñ Resulynyñ dogry ýol görkezmegi esasynda ýagşylyga, rahatlyga, sagadata, salamata we kâmillige, ösüşe ugrukdyrýan, şeýle hem olaryñ maddy we ruhy zerurlyklaryny üpjün edýân ilahi kanunlaryñ kodeksi diýmekdir. Başgaça aýdylanda: din – erk-erada eýesi bolan barlyklaryñ manewi, sosial, dolandyryş, ykdysady we duýgy taýdan tutuş durmuşlaryny düzgüne salmak üçin ynsanyñ bilip we islâp tabyn bolan düzgünlerinin toplumydyr.

    Ynsan dini pygamberlerden öwrenipdir. Pygamberler bolsa, wahý üsti bilen Allahdan alýan dini hökümleri bolşy ýaly adamzada ýaýradypdyr. Görşüñiz ýaly, diniñ hakyky eýesi Allahutagaladyr. Pygamberler bolsa diniñ hökümlerini adamzada ýetirýân ilçidir.

    Hormatly musulman dogan!

    Eliñizdâki bu sahypa her bir musulmanyñ gündelik durmuşynda bilip amal etmeli parz borçlary baradadyr. Inşaallah, bu kitap her birinize aýratyn ýol görkeziji, bir mugallym we maslahatçy bolar diýen umyt bilen size hödürlemegi borç hasap edýâris.

    Şeýle hem sahypamyzda towhyd ynanjymyzyñ esasy bolan Alla kelemesini «Allah», dinimizin esasy çeşmesi bolan Gurhan sözüni «Kur’an», ybadat mekanymyz bolan metjit sözini bolsa «mesjid» şeklinde arapça aslyna laýyk edip dogrusyny ulanmagy makul bildik. Çünki «lafyzlar manalaryñ galyplarydyr» ýagny, sözlerin fonetik aýratynlygy olaryñ many gönezligidir. Ybadat edende Kur’anyñ sözlerini elbetde dogry görnüşde okamak namazyñ dürs bolmagynyñ şertidir. Eger-de Kur’anyñ sözleri namaz okanyñda many üýtgejek görnüşde ýoýulyp okalsa namaz bozular. Mysal üçin: «Mesjidil harama» sözi «Metjidil haram» şeklinde, aýat içinde geçen «Kur’an» sözi «Gurhan» şeklinde, «Allah» sözi bolsa «Alla» şeklinde soñundaky «h» sesi aýdylmazdan okalsa, «Fiddünýâ» deregine «Piddünýâ», «Ibrahime» deregine «Ybraýyma» diýilse namaz bozular.

    Aýratyn hem dilimize ýoýlup ornaşan târet sözüni «taharet», nepil sözüni «nafile» sözi bilen bilelikde bermegi dogry hasap etdik. Tutuş türkmen halkymyza düşümli bolsun!

  • IMAN

    IMAN

    «Iman kalp bilen tassyk, dil bilen ykrardyr.»

    Ymamy agzam Ebu Hanife

    1. IMAN NÂME?

    Iman sözi, bir zada ynanmak, bir zady tassyklamak, bir kişinin aýdanlaryny kabul etmek diýmekdir. «Iman» sözi ygtykat bilen hem manydaş bolup, teslim bolmak – boýun egmek manysyny hem öz içine alýar. Imanyň dini manysy, Allahyň barlygyna, Onyň bir we ýeke-täkdigine, Hezreti Muhammet sallallahu aleýhi wesellemiň Onyň resuludygyna, Pygamberimiziň wahý arkaly Allah tarapyndan getiren zatlarynyň ählisine şübhesiz ynanmakdyr.

    Imanyň gömüşleri

    Imanyň ijmali we tafsili derejeleri bardyr. Ijmali iman – “Lä ilähe illala:h Muhammedür-Resu:lulla:h” kelimeýi towhyd jümlesini dil bilen ykrar, kalp bilen tassyk edip şübhesiz ynanmakdyr.

    Tafsili iman – Allaha, meleklerine, kitaplaryna, pygamberlerine, ahyret günine, kaza we kadere (ýazgyta), haýyr we şeriň Allahdandygyna, öleniňden soň haşr gününde tazeden direlmäge, jennet wejehennemiň hakdygyna ynanmakdyr. Başgaça aýdylanda, tafsili iman – imanyň alty şertini esas edinip, diniň parz, wajyp, halal we haram saýylýan zatlary barada ähli buýruklaryny gitişleýin öwrenip ynanmakdyr.

    Imanyň artmagy ýa-da kemelmegi

    Iman, kişiden kişä üýtgäp biler.

    Bir kişi “Lä ilähe fflalkh, Mühammedür-Resu:lulla:h” diýeniňden soňra, eger ýüregi bilen ykrar we tassyk eden bolsa, “Eý iman edenler!” diýip gelýän ähli buýruklary ýerine ýetirmegi, gadaganlyklardan daş durmagy hökmandyr, hatda dinit ähli düzgünlerini we imandan bedenin agzalaryna düşen parzlary berjaý etmäge borçlydyr. Şeýlelikde ol kalbyndaky imanyny güýçlendirer.

    Ynsan hemişe şol bir bolşyny saklap bilmez. Nebsine we şeytana uýup gadaganlyklaryn çäginden geçer, buýruklary ýerine ýetirmez, kalbynda imany şol bir derejede duýman wagtlary hem bolup biler. Bu hem imanyn egsilendigini we ejizleýändigini anladýar. Şeýlelikde iman, güýçli ýa-da ejiz bolmak taýyndan iki görnüşe bölünýär

    Taklidi iman – oýlanman, derñemän, dine töweregini ýa-da birini taklid etmek, ýagny, ona eýermek netijesinde döreýän imandyr. Şeýle imanly kişi şübheden arassalanyp bilmeýär. Pitne we fesad asyry bolan ahyrzamanda imany taklidi bolanlar mümin bolup oýanyp, käfir bolup agşam uka gitmegi, käfir bolup oýanyp, mümin halda agşama barmagy, şübhä gark bolup ýaşamagy ähtimaldyr. Beýle kişilerin köpüsi hakykata laýyk ýaşaman ahyrete barýar. Şeýle hala düşmekden Allah gorasyn!

    Tahkiki iman – Imana degişli ähli meseleleri dernäp öwrenmek, bilmek, şona görä ýaşamak, tahkyky imana ýetirýän Kur’any Kerimi we onun tefsirinden ybarat bolan imana degişli eserleri könül berip okamak, hezreti Muhammed sallallahu aleýhi wesellem bilen dört çaryýarlaryn hal we hereketlerini öwrenip, olary özüne nusga edinmekdir.

    Iman – Allahyñ barlygyna, Onyñ bir we ýeke-täkdigine, Hezreti Muhammet sallallahu aleyhi wesellemiñ Onyñ resuludygyna ynanmakdyr.

    Iman we amal gatnaşygy

    Iman bilen amal arasynda göni gatnaşyk bardyr.

    Iman – Allahutagalanyñ dinini kalp bilen kabul etmek, ýagny, Resulullahyñ bildiren zatlaryny kalp bilen gümansyz tassyk etmekdir. Bu imanyñ nazary görnüşidir. Amal etmek bolsa imanyñ amaly görnüşidir. Şonuñ üçin imanyny kalbynda gizleýän kişi Allahutagalanyñ ýanynda Mü’min saýylsa-da, imanyny söz, hereket we amallary bilen subut etmese, ýagdaýy beýleki musulmanlara näbelli bolup galýar we onuñ musulmandygyna şaýat bolunmaýar.

    Imanyñ ynsan üçin ähmiýeti

    Iman – ynsanyñ ýaradylmagynyñ sebäbidir. Ýagny, ynsan Allahy imany bilen tanamak we Oña ybadat etmek üçin ýaradylypdyr. Ynsan ýaradylyş maksadyna laýyklykda ýaşasa, ahyretde ebedi sagadata ýeter, jennete girer. Tersine ýaşan ýagdaýynda, jähenneme atylar, ebedi şowsuzlyga, betbagtlyga uçrar. Bu nukdaý nazardan iman – ynsan üçin ebedi sagadaty gazanmak wesilesi wejennetiñ açarydyr. Jennete imansyz girilmeýär. Bujähtden ynsanyñ iman getirmegi we şol imanyny soñky demine çenli ýitirmän, pese gaçyrman goramagy gerekdir.

    Sag-salamtlyk, esenlik, parahatçylyk we asudalyk ýalñyz Yslamdadyr we imandadyr. Şonuñ üçin Yslam dinini we kämil imany bize nesip eden Allaha ebedi şükür etmelidiris.