Ylmyhal

Tag: Ahyret

  • Ahyret durmuşynyñ menzilleri-2

    Ahyret durmuşynyñ menzilleri-2

    Hasap-sowal

    Adamlar amal depderlerini ellerine alanlaryndan soñ, Allahutagala tarapyndan hasaba çagyrylar. Hasap soralanda amal depderlerinden başga, ynsanyñ beden agzalary we Ýer ýüzündäki barça barlyk onuñ edenlerine şaýatlyk eder. Şol gün Pygamberimiziñ hadyslarynda aýdylyşyna görä, bäş zatdan hasap soralar: Ömrüñi nirede geçirdiñ? Ýaşlygyñy nämä bagyşladyñ? Malyñy nireden gazanyp, nirä harçladyñ? Öwrenen ylmyñ bilen nähili amal etdiñ? Bedeniñi, saglygyñy nämä sarp etdiñ? (Tirmizi).

    Mizan

    Mizan – Magşar güni her kesin amalyny çekmek üçin ýaradylan adalat terezisidir. Şonuñ bilen ynsanyñ ýagşylyk we ýamanlyklary ölçener. Allahutagala mizanda amallary çekende, sogabynyñ günäden agdyklygyna görä höküm berer. Sogaby günäsinden agyr gelenlerjennete, ýeñil gelenlerjähenneme äkidiler. Jähenneme äkidilen günäkär mü’minler jezalaryny çekenlerinden soñ, jennete dolanar. Mizan hakynda Kur’anda şeýle buýrulýar.

    «Kyýamat güni adalat terezilerini gurarys. Hiç kime hiç hili görnüşde adalatsyzlyk edilmez. Her kim hardal dänesi ýaly bolsa-da eden işi terezide çekiler. Hasap soraýan hökmünde Biz ýeterlikdiris», (Enbiýa, 47).

    Başga bir aýatda: «Indi kim zerre agyrlygyça haýyr iş eden bolsa, ony görer, kim zerre agyrlygyça günä iş eden bolsa, ony-da görer», (Zilzal, 7-8).

    Syrat

    Syrat – jähennemiñ üstünden gurlan, geçilmegi kyn bolan köprüdir. Her kim bu köprüden geçmelidir. Mü’minler eden amallaryna, iman kuwwatyna we nuruna görä, bu taýdan dürli tizlikde geçerler. Käfirler we günäkärler bolsa, aýaklary taýyp dowzaha gaçarlar. Syratyñ nähilidigi hakynda anyk maglumat ýokdur. Pygamberimiz bir hadysyndajähennemiñ üstünde gurlan syratdan ilki geçeniñ özi we ymmaty boljakdygyny, her kimiñ geçiş tizliginiñ iman nuruna görä üýtgejekdigini, käbiriniñ göz açyp ýumasy pursat, käbiriniñ ýyldyrym, käbiriniñ bulut, käbiriniñ süýnen ýyldyz, käbiriniñ bedew at ýaly geçip gitjekdigini belleýär, (Buhary, Müslim, Ibni Maje).

    Jähennem

    Jähennem – çuñ, gurruk guýy manysyny berýär. Jähennem ahyretde käfirleriñ hemişelik, günäkär mü’minleriñ bolsa günälerine görä, jeza çekip ýaşajak azap ýeridir. Jähennemiñ ýaradylmagy hakdyr. Allahyñ adalatynyñ nusgasydyr. Meselem: Bir ülkede zyndan bolmasa, ýöne bir jenaýatkär ençeme jenaýat edip halka, adamlara zor salsa, şol ülkäniñ ýolbaşçysy diñe şol bir adam üçin zyndan saldyrmaly bolar. Bu mysalda bolşy ýaly, käfiriñ jenaýatynyñ magnewi taýdan çäksizligi jähenneme zerurlyk döredýär. Şeýle hem, eger-de käfir dünýäde ebedi ýaşan bolsa hemişe küfür içinde ömür sürerdi. Şol sebäpli ol jähennemde-de ebedi galmaly bolar.

    Jennet

    «Jennet» sözi – bag-bakja, köşk diýen manyny berýär.

    Jennet – akyla, hyýala sygmajak maddy we ruhy nygmatlar bilen bezelen, mü’minleriñ ebedi ýaşajak ahyret ýurdudyr. Allahutagalajennetde her mü’mini iman derejesine, amalyna görä belli-belli mertebelere göterer.

    Kur’any Kerimjenneti we jennetileri şeýle suratlandyrýar:

    Jennet – gowrujy yssynyñ we doñduyjy sowugyñ bolmaýan, gökler bilen ýer aralygy ýaly giñ ýerdir. Arassa suw, tagamy üýtgemedik süýt we bal derýalarynyñ akyp duran ýeridir. Jennetde suwy zenjefil bilen yslandyrylan datly suw gözbaşlary, müşki anbar ysyny saçýan içgiler bardyr, jennet içgisi kelle agyrtmaýan, serhoş etmeýän, içenlere keýp berýän dury gözbaşdan çykýan içgidir. Ol içenleri günä işe iteklemez, samratmaz. Jennetde dürli miweler, hurma we nar baglary, tikensiz sedir agaçlary, hoşalary sallanyp duran banan agaçlary, dürli guş etleri boldur.

    Jennetileriñ eşikleri ýuka we berk, arassa ýüpekdendir, köşkleri bezeglidir, olara hyzmat etmek üçin ýaşlar aýlanyp durar. Olar saýlanan hünji ýaly gözeldir. Ol hyzmatçylar elleri altyn käseli, mejimeli aýlanarlar. Jennetileriñ göwünleriniñ islän zady ol ýerde taýyndyr. Jennetde olar üçin akdyrylan derýalar, salnan köşkler bardyr. Owadan, arassa ýanýoldaşlar bardyr. Jennetiler ýanýoldaşlary bilenjennetiñ saýalarynda gurlan tagtlarynda ýaplanyp oturarlar. Olaryñ ýüreklerinden öýke-kine ýuwlup aýrylar, dogan bolup ýaşarlar. Ol ýerde ýadawlyk, zähmet ýokdur. Boş we ýalan söz hem eşidilmez.

  • Ahyret durmuşynyñ menzilleri

    Ahyret durmuşynyñ menzilleri

    Berzah älemi

    Ölümbilen başlanyp, tazeden dirilinýânçâ aralygaberzah âlemi, ýa-da gabyr durmuşy diýilýâr. Bu ahyret âleminin ilkinji menzilidir. Bir hadysy şerifde şeýle diýilýâr:

    «Gabyr – ahyret menzillerinin ilkinjisidir. Bir kişi şol menzilde azapdan halas bolsa, ondan soñky menzilleri hem añsatlyk bilen geçer. Eger azapdan halas bolup bilmese, beýleki menzilleri geçmek has kyndyr», (Tirmizi, Ibni Maje).

    Ynsan nâhili ýagdaýda ölse-ölsün ruh bedenden çykandan soñ, berzah âlemine gider. Onuñ ýanyna Münker we Nekir atly iki melek gelip:

    – Rabbiñ kim?

    – Pygamberiñ kim?

    – Diniñ nâme?- diýip sorarlar.

    Eger-de sorag edilýân iman edip, takwa ýaşan kişi bolsa, oña jennete degişli penjireler açylar we ol jenneti synlap duran halynda ýaşar. Eger-de ol günâkâr ýa-da inkâr edenlerden bolsa, oña dowzahdan penjireler açylyp, dowzahy synlap ýaşar. Biri kyýamatyñ tiz gopmagyny arzuw eder, beýlekisiniñ ýagdaýy bolsa tersinedir.

    Kyýamat

    Kyýamatyñ haçan gopjakdygyny diñe Allah biler. Ony ne hezreti Muhammet (s.a.w.), ne Oña wahý getiren Jebrail (a.s.), ne­de wagty gelende kyýamatyñ gopmagy üçin sura üflemek wezipesi berlen israfil (a.s.) biler. Kur’any Kerimde bu barada şeýle aýdylýar: «Kyýamatyñ wagty barada anyk maglumaty diñe Allah biler…» (Lukman, 34). Başga bir aýatda:

    «Senden kyýamatyñ haçan gopjagyny soraýarlar. Olara aýt, ol baradaky maglumaty bilmek diñe Rabbime degişlidir. Onuñ wagtyny Ondan başga biri aýdyp bilmez. Ol Göklere-de, Yerlere­ de agyr düşer. Ol size duýdansyz geler. Hamala sen ony bilýän ýaly, senden soraýarlar. Aýt: Onuň wagtyny dine Allah biler. Yöne muny ynsanyň köpüsi bilmeýär», (A’raf, 187).

    Älemiň ölümi diýmek bolan kyýamat Allahutagalanyň gudraty bilen bolup geçer. Onuň gudratynyň öňünde iň beýik zat bilen iň kiçi zat deňdir. Ýagny bahary ýaratmak, bir güli ýaradan ýaly ýeňildir.

    Şu älemdäki atomdan ýyldyzlara, Günlere çenli ählisi özboluşly dilleri bilen Onuň azamat we gudratyna şaýatlyk edýär. Çäksiz älemi gudraty bilen ýaradyp, ony hemişe täzeläp duran gudraty güýçli Ýaradana: «Kyýamaty nähili getirjek, bu älemi nädip ahyret älemine öwürjek?» diýip bolarmy?! Çünki Ol ýaratmagyň her dürli görnüşini bilşi ýaly, bir ynsany ýaratmagyň tutuş adamzady ýaratmak bilen deňdigini Kur’any Kerimde şeýle habar berýär:

    «Siziň ýaradylmagyňyz, öleniňizden soň täzeden dirildilmegiňiz ýeke-täk ynsanyň ýaradylmagy we täzeden dirildilmegi bilen defidir», (Lukman, 28).

    Haşr

    Kyýamat gopandan soň ähli zat ýok bolar. Hiç birjanly-jandar galmaz. Diňe Allah baky galar. Bu ýokluk belli wagt aralygy dowam edenden soň, Allahutagala Israfile sura ikinji gezek üflemegini emr eder. Suranyt çalynmagy bilen birlikde ynsanlaryt bedenleri täzeden ýaradylyp, ruhlar şol bedenlere täzeden dolanarlar. Şeýlelikde, Al­lah ölüleri täzeden dirilder.

    Ähli hak dinlerde bu ynanç bardyr. Kur’any Kerim öleniňden sot täzeden dirilişit mümkindigini, hökman boljakdygyny şeýle subut edýär:

    Hawa, bir zady bar eden üçin ony ikinji gezek bar etmek mümkin we has ýetildir:

    «Öz ýaradylyşyny unudyp: «Bu çüýrän süňkleri kim diriltjek?» diýip, Bize mysal getirene aýt: Ony ilkinji gezek kim ýokdan bar eden bolsa, şol hem dirilder. Çünki, Allah ýaratmagyň her görnüşini bilýär», (Ýasin, 78-79).

    Magşar

    Magşar – adamlaryñ gabyryndan turup ýygnanjak yeridir. Ynsan şol ýerde hasaba çagyrylyp, amal depderleri berlip, mizan terezide amallary çekilenden soñ, syratdan geçip jennete ýa-da dowzaha gider.

    Amal depderiniñ paýlanmagy

    Her ynsanyñ dünýäde eden ýagşy-ýaman işlerinin ýazylan depderine amal depderi diýilýär. Kiramen Kâtibin atly iki melek bu işi ýerine ýetirýändir. Magşar güni hasaba çekilende, meleklerin ýazan bu depderi ynsanyñ eline berlip, «Al, kitabyñy oka» diýiljekdir. Eger depderde erbet amallar köp bolsa, çep eline, ýagşy amallar köp bolsa, sag eline berler. Depderi sagdan berlenlere «Ashaby ýemin», çepden berlenlere «Ashaby şimal» ady berlendir. Depderi çepden berlen uly perýady-pygan bilen düýpsüz puşmana gark bolar. Sag eline berlenler bolsa, begençden we şatlykdan ýaña bagtyýarlyklarynyñ çägi bolmaz. Bu ýagdaýy Kur ‘any Kerim şeýle suratlandyrýar:

    «Kitap ortada goýlar. Günäkärleriñ onda ýazylanlardan gorkyşlaryny görsediñ. Olar: «Waý, halymyza, bu nähili kitap, kiçi-uly hiç zady galdyrman bary ýazylypdyr» diýerler. Şeýlelikde, olar edenleri bilen garşylanar. Seniñ Rabbiñ hiç kime zulum etmez», (Kehf, 49).

  • Ahyretiñ Barlygynyñ Delilleri

    Ahyretiñ Barlygynyñ Delilleri

    Iň dogry habar «Ahyret bardyr» diýen habardyr. Ýagny, «ynsan ölenden soň, onuň ruhy durmuşynyň dowam edýändigi, belli wagtdan soň, täzeden beden bilen birlikde diriljekdigi, hasaba çagyryljakdygy, ýagdaýyna we amalyna görä jennete ýa-da dowzaha salynjakdygy» baradaky habar ýalan saýylmagy asla mümkin bolmadyk iñ dogry habardyr. Munuň delilleri şulardyr:

    1.   Allahutagala ahyretiň bardygyny wada edip, habar berýär. Onuñ esmaýy-hüsnasynyñ hemmesi, aýratyn hem, şu dünýäde tejelli eden Kerim, Rahym, Jelal, Jemal, Aziz, Hafyz, Adyl… atlary we rahmet, şefkat, yzzat, adalat, hikmet we ylym ýaly mukaddes
    sypatlary ahyretiň bolmalydygyny, hasap soralyp, jezanyñ ýa-da sylagyñ berilmelidigini zerur edýär. Meselem, biz Allahyñ mutlak adalatlydygyna ynanýarys. Yöne bilşimiz ýaly, şu dünýäde her kim eden günäsiniñjezasyny doly çekmeýär. Käbir adalatsyzlyklar bolup
    geçýär. Ahyretde bolsa, beýle ýagdaý bolmaz. Hökman hak bilen nähak aýyl-saýyl ediler. Allah mutlak adalaty bilen erbetleri jezalandyryp, ýagşylary sylaglar. Diýmek, Allah bar, elbetde, ahyret bardyr.

    2.   Hezreti Muhammet (s.a.w.) ýaly, ähli pygamberler ymmatlaryna ahyreti düşündiripdir. Olar azaşyp inkär edenleri dowzah azaby bilen gorkuzyp, tagat kylyp iman edenlere jennetiñ garaşýandygyny habar berip buşlapdyrlar. Ähli pygamberler syddyk, sadakatly we dogruçyldyrlar. Olaryñ ähli eden işleri we aýdanlary hemişe dogry çykypdyr. Diýmek pygamberleriñ habar beren ahyret älemi hökman bardyr.

    3.   Kur’any Kerim we beýleki Hak Kitaplar her pursatda ynsanyñ nazaryny ahyret durmuşyna öwrüp, ilahi adalat we azaby ýatlatmak bilen ynsanyñ asylykdan, azaşmakdan, küfürden, pitneden daş durmagyny ündäp, ilahi mükafaty ýatlatmak bilen ony imana we ybadata çagyrypdyr.

    Kur’any Kerim ahyret ynanjy barada şeýle bir köp söz açypdyr, Kur’anyñ üçden biri ahyrete degişli meseleler bilen baglanyşyklydyr. Hatda Kur’anda ahyret gününden söz açmaýan süre ýok diýen ýalydyr.

    4.   Meläikeýi Kiram ahyretiň bardygyna şaýatlyk edýär. Magşar güni boljak hadysalary häzirden tomaşa edýän, jennet bilen dowzahy göpüp pygamberlere gelip habar berýän melekleriñ getiren habarlary ahyret durmuşynyñ hökman boljakdygyny görkezýär. Şeýle hem, dünýäden öten käbir ruhlar bilen gatnaşygyñ bardygy, Allahyñ rugsady bilen bizden olara doga we sogaplaryñ ýetmegi, olardan bize feýz we ýardam gelmegi ahyret durmuşynyñ bardygyna we dowamlydygyna aýdyñ şaýatdyr.

    5. Bulardan başga sagdyn oýlanýan kişi adalatlylyk, jogapkärçilik, ebedilik duýgusy, akyly, şeýle hem, ynsan maksatsyz geldi-geçer ýaradylmaz diýen düşünjesi bilen ahyret durmuşynyñ bardygyna göz ýetirip biler. Diýmek, ynsandaky ebedilik arzuwy diñe ahyret bilen kanagatlandyrylyp bilner.

    Tomusdan soñ güýzüñ, güýzden soñ gyşyñ, ondan soñ, diriliş möwsümi – baharyñ geljekdigi nähili anyk bolsa, gündizden soñ agşamyñ, agşamdan soñ gijäniñ, gijeden soñra-da oýanmak we dirilmek wagty bolan ertiriñ gelmegi nähili derejede jedelsiz bolsa, edil şonuñ ýaly, ýaşlykdan soñ garrylygyñ, soñra ölümiñ, aýratyn hem dünýäniñ ölüminden soñ kyýamatyñ gopmagy bilen täzeden dirilmek anyk, kesgitli, üýtgewsiz, jedelsiz hakykatdyr.

    Ahyret durmuşynyñ menzilleri

    Ynsan durmuşyny dört menzile bölmek mümkindir.

    1.   Ruhlar älemi

    Allahutagala ruhlaryñ hemmesini ýaradan gününden başlap, ene göwresindäki çaga ruh üflenýänçä bolan aralykdyr.

    2.   Dünýä durmuşy

    Ene göwresinden tä şu dünýäden ötýänçä dowam edýän synag döwri.

    3.   Berzah älemi

    Dünýäden ötenden soñ haşr gününe çenli bolan aralykdyr. Bu ahyret durmuşynyñ ilkinji menzilidir.

    4.   Ahyret älemi

    Haşr gününden soñky ýaşaljak döwürdir. Ynsan ahyret âleminde şu menzilleri ýaşap geçer: gabyr (berzah) durmuşy, kyýamat, haşr we magşar, amal depderiniñ berilmegi, hasap, mizan, syrat, şefagat, jennet ýa-da jâhennem.

  • AHYRETE IMAN

    AHYRETE IMAN

    «Ahyret» sözüniň – «soň», «soňra bolan», «soňky gün» diýen manylary bar. Allahyň emri bilen Israfiliň (a.s.) suruny çalmagy netijesinde kyýamat gopar we ahyret güni başlanar. Ahyret – ebedi durmuş bolan o dünýäni aňladýar.

    Ahyrete iman – her bir zat ýaly şu dünýäniň hem ömrüniň gutarjakdygyna soňra başga bir hala geçjekdigine, ynsanyň täzeden dirilip gabyryndan turjakdygyna, amal depderinit eýelerine gowşuryljakdygyna, her kim dünýäde eden işlerinin hasabyny berjekdigine, syrat köprüsinden geçilmelidigine, ýagşylaryňjennete, ýamanlaryňjähenneme girjekdigine ynanmak diýmekdir.

    Ahyrete iman – iman esaslaryndan bolup, Kur’anda «el-ýowmil ahyr» görnüşinde Allaha iman bilen bilelikde zikr edilipdir. Bu ahyret ynanjynyň iman esaslarynyň arasynda möhüm orun tutýandygyny görkezýär.

    «… kim Allahy, meleklerini, kitaplaryny, pygamberlerini we ahyret gününi inkär etse, ol doly manyda azaşandyr», (Nisa, 136), aýaty ahyrete ynanmaýan kişiniňkäfir boljakdygyny belleýär.

    Kur’any Kerim ençeme aýatynda dünýä durmuşynyt geçegçi, ahyretiň bolsa ebedidigini, ynsanyň dünýäniň wagtlaýyn keýpi-sapasyna aldanmazlygyny has haýyrly we ebedi bolan ahyret bagtyny gazanmalydygyny nygtaýar. Şeýle hem Kur’any Kerim dünýewi durmuşyň ahmal edilmezligini hem belleýär. Çünki ahyretde ýaşaljak bagtly durmuş şu dünýäde gazanylmalydyr. Şu aýatlar muňa mysaldyr:

    «Yöne siz (eý, ynsanlar!) ahyretiň has haýyrly we ebedi bolmagyna garamazdan, dünýä durmuşyny saýlaýarsyňyz», (A’la, 16-17).

    «Şübhesiz, şu dünýä durmuşy wagtlaýyn bir güýmenjedir. Emma ahyret hakykatdan ýaşaljak bir ýurtdur», (Mü’min, 39). «Allahyň saňa berenlerinden Onuň ýolunda harçlap, ahyret ýurduny gazanmaga çalyş, emma şu dünýäden hem nesibäti unutma», (Kasas, 77).