Ylmyhal

Blog

  • Allaha Iman

    Allaha Iman

    Allaha iman – Allahutagalanyñ barlygyna, ýeke-täkligine ynanmak hem-de Ony sypatlary we gözel atlary bilen doly tanamakdyr.

    Allahyñ barlygy hakykaty we Onyñ sypatlary barada ynsan, akyly bilen anyk maglumata ýetmegi mümkin däldir. Bu meselede iñ dogrusu, wahý üstü bilen emredilenleri kabul etmek we ynanmakdyr. Mysal üçin, Bir jaýda oturýan mahalymyz gapymyz kakylýar. Gapynyñ kakylanyny eşidenleriñ käbiri, derrew gapyny kakan kişi barada dürli pikir we oylanmalar aýdyp başlaýar. Kabirleri bolsa, gapynyñ kakylmagy bilen o taýda birinin bardygyny kabul edýär, emma, onyñ kim we nähili biridigini suratlandyrmagyñ mümkin däldigini aýdýarlar. Şol şahsyñ kimdigi, diñe gapyny açmak bilen ýa-da gapyny kakmak bilen özüniñ kimdigini tanatmak isleýän kişi tarapyndan mümkindir. Bu akyly ýerlikli peýdalanmak diýmekdir.

    Ynha, mysalda görlüşi ýaly, ynsan Allahy eserlerinden, ýaradan zatlaryndan tanar. Ynsan ybrat nazary bilen seredende älemde Allahyñ müñbir adyny we atlaryndan dörän sypatlaryny tanar. Ýagny, Allah atlary (esmasy) bilen aç-açan bilinen, sypatlary bilen oýlanylyp-düşünilen we tanalandyr. Emma, ynsan Allahy doly tanap bilmekden ejizdir, Ony doly ýagdaýda diñe wyjdanynda duýar.

    Allaha iman getirmek imanyñ esaslarynyñ ilkinjisidir.

    Allahutagala tutuş älemleri ýokdan bar eden, deñi-taýy bolmadyk, ähli kemal sypatlara eýe, ýeke-täk Ýaradyjydyr. Her musulmanyñ Allahyñ kemal sypatlaryñ ählisine eýedigine, nogsanlaryñ ählisinden daşdadygyna ynanmagy parzdyr.

  • Oraza tutmagyň edebi (müstehap) nämelerdir?

    Oraza tutmagyň edebi (müstehap) nämelerdir?

    Oraza tutmagyň esasy edepleri aşakdakylardyr:

    Selärlik üçin oýanmak. Allahyň Resuly (sallallahu aleýhi we sellem) bir hadysynda şeýle buýurýar: “Selärlik  üçin oýanyň, sebäbi selärlik üçin oýanmakda/selärlikde  naharlanmakda bereket bardyr.” (Buhari, Sawm 20; Muslim, Siýam 45). Başga bir hadysynda bolsa şeýle diýilýär: “Selärlik nahary bilen gündiz tutjak orazaňyz üçin güýç alýarsyňyz; öýlän ukusy — Kaýlula — bilen hem tehejjüd namazy üçin güýç alýarsyňyz.” (Ibn Maja, Siýam 22). Selärlik nahary adama oraza tutmaga güýç berýär we orazany aňsatlaşdyrýar.

    Selärligi giç iýmek we wagty gelende agzy açmak, ýagny gün ýaşandan soň dessine agzaçar etmek. Bir hadysda: “Adamlar agzaçar etmek üçin howlugyp, selärlik naharyny gijikdirdigiçe, hemişe ýagşylykda ýaşarlar” diýilýär. Bir hadysy kudside bolsa: “Meniň bendelerimiň iň söýgülisi agzaçary dessine edýändir” diýilýär.

    Allahyň Resuly (sallallahu aleýhi we sellem) agzyny açman agşam namazyny okamazdy. Ol bir ýa-da iki hurma iýip — hurma ýok bolsa birnäçe ýudum suw içip — namazyny okaýardy we namazdan soň esasy naharyny iýýärdi. Selärligi näçe wagt gijikdirip boljakdygy barada Zeýd ibn Sabitiň (Allah ondan razy bolsun) şeýle rowaýaty ölçeg bolup biler:

    “Biz Allahyň Resuly (sallallahu aleýhi we sellem) bilen selärlik nahary iýdik. Soňra ertir namazyny okadyk.” Enes sorady: “Selärlik bilen ertir namazynyň arasynda näçe wagt bardy?” — “Elli aýat okamaga ýeterlik wagt.”*

    Bu wagt takmynan 15–20 minut bolup, Hakga süresiniň (52 aýat) ýa-da Mursalat süresiniň (50 aýat) okalyşyna deňdir. Bu rowaýata esaslanyp, alymlar imsak wagtyndan 15–20 minut öň iýip-içmegiň bes edilmegini hökm etdiler.

    Agzaçarda doga okamak. Agyz açylanda şu dogany okamak sünnetdir:

    “Allahumme leke sumtu wa bike ämentü we aleýke tewekkeltü wa ala rizkike eftartü.”

    Manysy: “Eý Allahym! Men diňe Seniň razylygyň üçin oraza tutdum. Saňa ynandym, Saňa bil bagladym we Seniň beren ryzkyň bilen agzymy açdym.”

    Orazany hurma ýaly süýji iýmit bilen, hurma ýok bolsa suw bilen açmak.

    Ähli duýgulara oraza tutdurmak. Orazanyň möhüm tarapy diňe aşgazany däl, eýsem ähli duýgulary hem oraza tutdurmakdyr. Ynsanyň gözleri, gulaklary, ýüregi, hyýaly we pikirleri bar. Oraza tutýan adam bularyň hemmesini boş we gadagan edilen zatlardan saklamaly hem-de her birini özüne mahsus ybadat we gulluk borjuna gönükdirmeli. Dili ýalan sözden, gybatdan, gödek we gelşiksiz gepden uzak saklamaly; ony Gurhan okamak, zikir, tespih, salawat we istigfar bilen meşgul etmeli. Gözleri gadagan zatlara seretmekden, gulaklary ýamanlygy eşitmekden saklamaly; gözleri oýlanmaga, gulaklary bolsa hakykaty we Gurhany diňlemäge gönükdirmeli.

    Allahyň Resuly (sallallahu aleýhi we sellem) bu barada şeýle buýurýar: “Kim ýalan sözlemegi we ýalan bilen hereket etmegi taşlamasa, Allahyň öňünde onuň iýmekden we içmekden saklanmagynyň gymmaty bolmaz.”

    Başga bir hadysda bolsa: “Bäş zat orazanyň sogabyny aýyrýar: ýalan sözlemek, gybat etmek, töhmet atmak, ýalan ýere ant içmek we gadagan zatlara höwes bilen seretmek.”

    Ibn Hajar bu barada şeýle diýýär: “Doly we kämil agyz beklemek — Allahyň gadagan eden ähli günälerinden we zatlaryndan gaça durmakdyr.”

    Agşam we selärlikde aşa köp iýmekden saklanmak. Aşgazany doly doldurmazlyk hem orazanyň edeplerinden biridir. Oraza tutmagyň maksatlarynyň biri — beden we ruha dynç bermek, ýyllyk arassalanmaga we dikelmäge mümkinçilik döretmekdir. Agşama çenli iýmän durup, soňra azan eşidilen dessine saçaga howlukmaç ýapyşyp, ählisini iýip-içmek — edebe hem, beden saglygyna hem ters gelýär. Iýmit siňdiriş agzalary şeýle agram astynda jebir çekýär. Şonuň üçin selärlik we agzaçar wagtynda saçakdakylaryň hemmesini iýmäge çalyşmaly däl; orazanyň hikmetine laýyklykda az we peýdaly iýmitler iýmeli.

    Bereketli Remezan aýynda ähli möminler has köp ybadat etmeli, Allahyň çäksiz nygmatlary üçin ýürekden şükür etmeli we haýyr-sahawat işlerine has köp üns bermeli. Bu aýda Gurhan okamak we diňlemek uly sogapdyr. Gurhan okamagy bilýänler ony köp okamaly we Remezan aýynda doly okamaga — hatyma — çalyşmaly; okamagy bilmeýänler bolsa metjitlere baryp, owadan sesli hafyzlaryň tiläwetini diňlemeli. Diňe şeýle etmek bilen bereketli Remezan aýyna mynasyp hormat görkezilip bilner.

  • Waksina we sanjymlar agyz beklemegi bozýarmy?

    Waksina we sanjymlar agyz beklemegi bozýarmy?

    Adam bedeninde iýmitlenmek üçin zerur bolan ýollar iki topara bölünýär:

    a) Tebigy we esasy ýollar: burun, gulak, öň we yzky ýollar ýaly. Şolaryň haýsy biri arkaly bedeniň içki bölegine girýän maddalar agyz beklemegi bozýar — bu alymlaryň biragyzdan kabul eden kesgitleme­sidir. Içki bölege ýetmeýän maddalar bolsa orazany bozmaz.

    b) Soňradan ýüze çykan ýollar: bedeniň kesilen ýeri, ýara we şuňa meňzeşler. Bu ýollar arkaly bedeniň içine girýän maddalar hem agyz beklemegi bozýar. Şeýle-de bolsa, maddanyň içki bölege geçip-geçmändigi şübheli bolsa, Ymam Ebu Ýusuf we Ymam Muhammede görä oraza bozulmaz; Ymam Agzama görä bolsa bozular.

    Mundan başga-da, iňňe, ok ýa-da şuňa meňzeş bir zadyň bedene çümüp, içinde doly ýitirim bolýan ýagdaýynda oraza bozulýar. Emma bedene çümüp, bir ujy daşarda galýan bolsa, oraza bozulmaýar.

    Sanjymlary bu umumy ýörelgelere laýyklykda seredeniňde şu netije çykýar:

    Deriniň üstüne çalynýan ýa-da deri arkaly berlen bejergiler — deri bedeniň daşky gatlagy bolany üçin — orazany bozmaz. Beýleki sanjymlar bolsa damara, syrtdan ýa-da deriniň aşagyna edilýär. Bularyň ählisinde, eger iňňäniň bir ujy daşarda galanda diňe gönümel sanjym edilýän bolsa, sanjymyň özi orazany bozmaz. Şeýle-de bolsa, derman ýa-da suwuklyk sanjym edilse, bu maddalar bedeniň içinde ornaşyp galýandygy üçin oraza bozulýar.

    Damara berlen dermanlar göni gana geçip, şol ýerden organlara paýlanýar. Syrtdan we deriniň aşagyna urlan sanjymlar hem bedeniň içine giren hasaplanýar. Şu nukdaýnazardan, derman sanjym edilende oraza bozulýar. Şeýle-de bolsa, keffara gerek däl — diňe şol günüň kazasyny tutmak ýeterlikdir.

    Agyr hassalar orazalaryny açyp bilerler, sebäbi oraza tutýan wagtynda edilen sanjymlar orazany bozýar. Ýagdaýlary gowulaşanda şol günleri kaza ederler. Mümkin boldugyça sanjymy agzaçara çenli yza süýşürmek has gowudyr.

    Goşmaça meseleler:

    Daşardan gan kabul etmek — derman kabul eden ýalydyr we orazany bozýar. Emma gan bermek orazany bozmaz.

    Täret alnan wagtynda agzy suw bilen çaýkalandan soň, agzda galan az mukdardaky suw tüýkülik bilen bilelikde ýuwdulsa, oraza bozulmaýar.

    Dişleriň arasyndan çykýan gan az bolup, tüýkülikte görünmese, ony ýuwutmak orazany bozmaz. Ýöne tüýküligiň köp bölegi gan bolsa, ony ýuwutmak orazany bozýar.

  • Ene süýdi bilen emdirýän eneler agyz beklemelimi?

    Ene süýdi bilen emdirýän eneler agyz beklemelimi?

    Çaga heniz ene süýdi bilen emdirilýän bolsa — bir ýaşdan soň hem ene süýdi bilen emdirmek maslahat berilýär — we çaganyň gündelik iýmitini esasan şeýle alýan bolsa, ejesi öz ýagdaýyna seredip baha berer:

    Eger oraza tutmak süýdüniň kesilmegine ýa-da çaganyň zerur möçberden az süýt almagyna sebäp bolýan bolsa — ýa-da şuňa meňzeş bir ýagdaý bar bolsa — oraza tutmaz. Soňra tutup bilmedik günleriniň kazasyny ödär.

  • Akyl taýdan sagdyn, ýöne örän garry adamlar agyz beklemeseler bolarmy?

    Akyl taýdan sagdyn, ýöne örän garry adamlar agyz beklemeseler bolarmy?

    Örän garry bolup, oraza tutmak üçin ýeterlik fiziki güýji we saglygy bolmaýanlar — bu ýagdaýyň hemişelik häsiýete eýe bolmagy sebäpli — agyz beklemän, tutup bilmedik her güni üçin fidýe töläp bilerler. Şeýle-de bolsa, garry bolsa-da agyz beklemäge ýeterlik güýji we saglygy bolan adamlar üçin oraza tutmak borjy öz güýjünde galýar.

  • Süýji keseli sebäpli agyz bekläp bilmeýän öý hojalykçy aýal, öz girdejisi bolmasa hem fidýe tölemelimi?

    Süýji keseli sebäpli agyz bekläp bilmeýän öý hojalykçy aýal, öz girdejisi bolmasa hem fidýe tölemelimi?

    Fidýe — dowamly kesel ýa-da garrylyk sebäpli agyz bekläp bilmeýän adamlar tarapyndan berilýän maddy kömekdir. Gowulaşmagy mümkin bolmaýan hassalar we ýagdaýy düzelmejek garrylar üçin fidýe, ybadat sogabyndan öz paýlaryny alyp biljekleri bir mümkinçilikdir.

    Şeýle-de bolsa, fidýe tölemeli adamyň maddy güýji ýok bolsa, ol Allahdan bagyşlanmagyny we günäsini geçmegini dileýär. Eger adamsynyň maddy serişdesi bar bolsa, bu mukdar onuň tarapyndan tölenmegi has dogrudyr. Mundan başga-da, ogullary, agtyklary ýa-da garyndaşlary — tölemek borçlary bolmasa-da — fidýäni töleseler, sogaply iş etdikleri bolar.

    Fidýe mukdary agyz beklenilmedik her gün üçin bir garyp adamy iki gezek doýurjak nahar möçberinde pul ýa-da nahar bermekdir. Bu iň az möçberdir; adam islese mundan hem artyk berip biler. Gudratygüýçli Allatagala bu barada şeýle buýurýar:

    “Oraza sanly günlerdir. Sizden kim syrkaw bolsa ýa-da şol günlerde syýahat etse, agyz bekläp bilmedik günlerini başga günlerde agyz beklesin. Agyz bekläp bilmeýänler bolsa fidýe tölesin — fidýe mukdary bir garyp adamy doýurjak möçberde bolmalydyr. Kim öz peýdasy üçin fidýe mukdaryny artdyrsa, bu onuň üçin has gowudyr. Ýöne agyz beklemek siziň üçin has haýyrlydyr.” (Bakara, 2/184)

    Fidýe — agyz beklemäge ýagdaýy bolmaýan adama hem borjuny ýerine ýetirme ýoluny, hem-de mätäçlere kömek arkaly jemgyýetde agzybirlik we goldaw ruhyny berkitmek mümkinçiligini berýär.

  • Allahyň Resuly ﷺ Remezany nähili geçirerdi?

    Allahyň Resuly ﷺ Remezany nähili geçirerdi?

    Ybadata üns bererdi we Gurhany ýygy-ýygydan okardy

    Remezan aýy — Allahyň gullaryna ahyrete barýan ýolda hazynalara baý, bereketli bir aýdyr. Bu aýda bir gije müň gijä deňdir. Eger onuň sekuntlary we minutlary dogry ulanylyp, halas bolmak şahadatnamasyny almak üçin ymtylysa — bu mümkindir. Şonuň üçin Remezan gelende Pygamberimiz (sallallahu aleýhi we sellem) ybadatyny çuňlaşdyrar, zikre we Gurhan okamaga has köp üns bererdi. Bu ybadatlary Remezanyň soňky on gününde has köp ederdi.

    Aýşa enemizden (Allah ondan razy bolsun) rowaýat edilýär:

    “Allahyň Resuly Remezanyň soňky on gününiň gijelerini ybadat bilen geçirerdi, maşgalasyny ybadat üçin oýandyrardy, ybadata has köp ähmiýet bererdi we beýleki wagtlara garanyňda has köp ybadat etmäge çalyşardy.” (Muslim, Itikaf 7)

    Gurhany köp okardy we tefekkür ederdi

    Allahyň Resuly (sallallahu aleýhi we sellem) Remezanda adatdakysyndan has köp Gurhan bilen meşgul bolar, okar we tefekkür ederdi. Sebäbi Allah bu aýda Gurhany ýere indirdi. Remezanyň her gijesi Pygamberimiz (sallallahu aleýhi we sellem) bilen Jebraýyl perişde bilelikde Gurhany başyndan ahyryna çenli okaýardylar. Bu onuň aradan çykan ýylynda iki gezek boldy. Biz bu däbi şu günlerde “mukabele” — topar bolup Gurhany okamak arkaly — dowam etdirýäris.

    Remezan gijelerini peýdaly geçirerdi we köp doga ederdi

    Allahyň Resuly (sallallahu aleýhi we sellem) özi Remezan gijelerini ybadat bilen geçirerdi we adamlary hem şeýle etmäge höweslendirýärdi:

    “Kim Remezanda iman bilen, sogabyny Allahdan garaşyp we Onuň razylygyny gözläp namaz okasa, onuň günäleri bagyşlanar.” (Buhari, Salat al-Tarawih 1; Muslim, Salat al-Musafirin 174)

    “Allah Remezan aýynda oraza tutmagy parz etdi. Remezan gijelerinde namaz okamak hem meniň sünnetimdir. Kim yhlas bilen, ynanyp we sogabyny Allahdan garaşyp oraza tutup, namaz okasa, enesinden doglan günündäki ýaly günälerden tämiz bolar.” (Nasai, Siýam 40; Ibn Maja, Ykama 173; Musnad 1/191)

    Jomartlykda iň ýokary derejä ýeterdi

    Ibn Abbas (Allah ondan razy bolsun) Pygamberimiziň (sallallahu aleýhi we sellem) Remezan aýyndaky jomartlygyny şeýle beýan etdi:

    “Allahyň Resuly haýyr-sahawat meselesinde adamlaryň iň jomartydy. Onuň iň jomart wagty Remezan aýydy…” (Buhari, Wahý 5)

    “Jebraýyl perişde her ýyl Remezan aýynda Allahyň Resuly bilen bilelikde Gurhan okaýardy we bu Remezanyň soňuna çenli dowam edýärdi. Bu döwürde Allahyň Resuly (sallallahu aleýhi we sellem) haýyr-sahawat meselesinde öwüsýän ýelden has jomart bolardy.” (Beýhaki, 4/305)

    Köp doga ederdi

    Käbir adamlaryň dogalary kabul edilýär we elleri boş gaýtmaýar. Ine, şolaryň biri — agzaçar wagtynda ellerini galdyryp, Allahu tagala doga edýän adamdyr.

    Pygamberimiziň (sallallahu aleýhi we sellem) agzaçarda okan dogalarynyň käbirleri aşakdakylardyr:

    اللَّهُمَّ لَكَ صُمْتُ وَعَلَى رِزْقِكَ أَفْطَرْتُ

    “Eý Allahym! Men Seniň razylygyň üçin oraza tutdym we Seniň ryzkyň bilen agzymy açdym.” (Ebu Dawut, Siýam 22)

    بِسْمِ اللَّهِ، اللَّهُمَّ لَكَ صُمْتُ، وَعَلَى رِزْقِكَ أَفْطَرْتُ، تَقَبَّلْ مِنِّي إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ

    “Eý Allahym! Men Seniň razylygyň üçin oraza tutdym we Seniň beren ryzkyň bilen agzymy açdym. Orazamy kabul et. Sen hemme zady eşidýänsiň, hemme zady bilýänsiň.” (Darakutni, Sunan 2/185)

    اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِرَحْمَتِكَ الَّتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ أَنْ تَغْفِرَ لِي ذُنُوبِي

    “Allahym! Ähli zady gurşap alan rehimdarlygyň bilen günälerimi bagyşlamagyny soraýaryn.” (Ebu Dawut, Siýam 22)

    الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَعَانَنِي فَصُمْتُ، وَرَزَقَنِي فَأَفْطَرْتُ

    “Allahym, Saňa şükürler bolsun — kömegiň bilen oraza tutdum, ryzkыň bilen agzymy açdym!” (Beýhaki, Şuab al-Iman 3/406)

    أَفْطَرَ عِنْدَكُمُ الصَّائِمُونَ وَأَكَلَ طَعَامَكُمُ الأبْرَارُ، وَصَلَّتْ عَلَيْكُمُ الْمَلائِكَةُ

    “Oraza tutýanlar siziň bilen agyz açsynlar, ýagşy adamlar siziň saçagyňyzdan iýsinler we perişdeler siziň üçin doga etsinler.” (Ebu Dawut, Siýam 22 — bu doga nahar berýän adam üçindir)

    Itikaf edýärdi

    Pygamberimiz (sallallahu aleýhi we sellem) Medinä hijret edenden soň mübärek ömrüniň soňuna çenli her Remezanyň soňky on gününde itikafda bolardy. Ömrüniň soňky ýylynda bolsa ýigrimi gün itikaf etdi. (Buhari, Itikaf 17; Tirmizi, Sawm 71)

    Gadyr gijesiniň gadyryny bilmegi höweslendirýärdi

    Allahyň Resuly (sallallahu aleýhi we sellem) özi Remezanyň soňky on gününiň gijelerini ybadat bilen geçirşi ýaly, maşgalasyny hem oýandyryp, Gadyr gijesini gözlemäge we gijelerini ybadat bilen geçirmäge höweslendirýärdi:

    “Kim Gadyr gijesini, onuň fazileti we mukaddesligine ynanyp, sogabyny Allahdan garaşyp, ybadat we tagat bilen geçirse, onuň günäleri — kişi haklaryndan başgasy — bagyşlanar.” (Muslim, Musafirin 175)

    “Gadyr gijesini Remezanyň soňky on gününde gözläň.” (Buhari, Leýletül-Kadr 3)

    “Gadyr gijesini Remezanyň soňky on gününiň täk gijelerinde gözläň!” (Buhari, Leýletül-Kadr 3)

    “Remezanyň soňky on güni gelende, Allahyň Resuly (sallallahu aleýhi we sellem) gijelerini ybadat bilen geçirerdi, maşgalasyny oýandyrardy, ybadata has köp ähmiýet bererdi we beýleki wagtlardan has köp ybadat etmäge çalyşardy.” (Muslim, Itikaf 7)

    Şewwal aýynda alty gün agyz beklärdi

    Hijri senenamada Şewwal, Remezandan soň gelýän aýyň adydyr. Bu aýda alty gün oraza tutmak sünnetdir. Pygamberimiz (sallallahu aleýhi we sellem) bir hadysynda şeýle buýurýar:

    “Kim Remezan aýynda oraza tutup, soňra Şewwal aýynda hem alty gün oraza goşsa, tutuş ýyl oraza tutan ýalydyr.” (Muslim, Siýam 204; Tirmizi, Sawm 53)

  • Agzaçar edilende nämelere üns bermeli? (Oýlanma)

    Agzaçar edilende nämelere üns bermeli? (Oýlanma)

    Ynsan şahsy durmuşynda sada, sypaýy we kiçigöwünli bolmalydyr. Daşyndan synlaýanlar, belki, ony aşa sada ýa-da ejiz görüp bilerler. Emma onuň hakyky güýji, hakyky baýlygy — ruhy dünýäsi, Allaha bolan ýakynlygy we Ondan gelýän Ylahy peşgeşlere açyk bolmagydyr. Hatda asmanyň bir gatlagy ýarylyp üstüne gaçjak bolsa-da, mömin gorkman, mert bolup öz ýerinde berk durmagy başarmalydyr. Asyl möhüm bolan hem şudur.

    Osmanly soltany Soltan Ahmet öz adyna gurulýan metjidiň gurluşygynda eteginde daş göterip:

    “Eý Allahym! Kiçijik Ahmetiň şu kiçijik hyzmatyny kabul et!”

    — diýşi ýaly, pespäl we kiçigöwünli bolmagy saýlamaly. Ýer ýüzünde uly işleri bitiren hem bolsa, hakyky iman eden adam özüne hemişe şeýle garar:

    “Nebsim herkimden pesdir — belki ynsanlaryň iň pesidirin — ýöne wezipe her zatdan beýikdir.”

    Bu düşünje mömin üçin örän möhümdir. Şahsy durmuşymyzda özümizi alyp barşymyz hemişe şoňa laýyklykda bolmalydyr.

    Şeýle-de bolsa, eger duýgy we pikirleriňizi başgalara ýetirmek isleseňiz, bu ýerde başgaça çemeleşme zerur bolýar. Olary öz dünýäňiz bilen tanyşdyrmazdan ozal, belki, ilki olaryň dünýäsine bir ädim ätmeli bolarsyňyz. Kiçigöwünlilik, sadalyk, sypaýylyk, bir tabak çorba bilen doýmak we birnäçe hurma bilen kanagatlanmak — bularyň näme üçin edilýänine doly düşünmeýän birine bu gymmatlyklar ters täsir edip biler. Şonuň üçin beýle adamlary çadyrda däl-de, törde myhman almak, olara dürli naharlar bermek we şol ýerde diniň gözelliklerini görkezmek has netijeli bolup biler. Bu ýerde alçaklyk we özüňi dogry beýan edip bilmek hem esasy şertlerdendir.

    Adamlara bir zatlary düşündirip bolsa, olara ençeme gezek saçak ýazylyp, hezzet-hormat edilse, ýygnanyşyklar guralsa we bile gezelençlere gidilse — ine, şolaryň hemmesi öz ornundadyr. Ýöne bulary amala aşyranda, ruhy gymmatlyklaryňyzy düşündirmäge pursat gözlemegi we kalbyňyzdaky ylhamy olaryň ýüregine guýmagy ýatdan çykarmaly däldir.

    Gysgaça aýdylanda, kiçigöwünlilik, pespällik, sypaýylyk we menmenlikden halas bolmak mömin üçin möhüm ýörelgelerdir. Emma başgalara diniň gözelliklerini ýetirmek meselesine gezek gelende bolsa, şertlere görä çemeleşmeli, edilmeli işler oýlanyşykly kesgitlenmeli we zerur ýagdaýda Remezan aýy toý-baýram ruhuny — dostluk, paýlaşmak we ýylylygy — özünde jemläp geçirilmelidir.

  • Migren agyrysy bolanda agyz beklemek rugsat berilýärmi?

    Migren agyrysy bolanda agyz beklemek rugsat berilýärmi?

    Migren ýaly dowamly agyrylardan ejir çekýänler üçin agyz beklemek käwagt agyrynyň güýçlenmegine sebäp bolup biler. Bu agyryların bir bölegi fiziki maşklar ýa-da beýleki çäreler arkaly ýeňilleşdirilip bilnýär; ýöne käbir ýagdaýlarda agyz beklemegi ep-esli kynlaşdyryp biler. Şonuň üçin migreni agyr geçýän adamlar üçin oraza tutmak hakykatdan hem çylşyrymly mesele bolup biler.

    Şu ýagdaýda, eger migren agyrysy gideren ýa-da ýeňilleşdirilen bolmasa we adamyň ýagdaýyny hasam ýaramazlaşdyrýan bolsa, ol öz ýagdaýyna görä orazasyny bozup, soňra onuň kazasyny tutup biler.

  • Horlanmak üçin agyz beklemegiň sogaby barmy?

    Horlanmak üçin agyz beklemegiň sogaby barmy?

    Ybadat diňe Allahyň razylygyny gazanmak niýeti bilen edilýär. Allahyň razylygyndan başga maksat garyşanda, yhlas howp astyna düşýär we ybadat öz manysyny ýitirýär. Şonuň üçin ähli hereketlerde, esasan hem ybadatlarda, diňe Allahyň razy bolmagyny niýet etmäge çalyşmak wajypdyr.

    Şu sebäpden, oraza tutmagy perhiz maksady bilen ulanmak we muny ybadat hökmünde görkezmek — yhlas düşünjesine ters gelýändigi üçin — dini taýdan dogry däldir. Çünki oraza diňe sap ybadat niýeti bilen tutulýar. Şeýle-de bolsa, oraza netijesinde adam horlansa, munuň özi zelel däldir. Sebäbi ybadatlar nefsini terbiýelemäge, şeýle hem ynsan saglygyna oňaýly täsir edýär. Allahyň Resuly (sallallahu aleýhi we sellem) şeýle buýurýar:

    “Adam ogly aşgazanyndan has erbet gap doldurmaýar. Az nahar adama ýeterlikdir. Emma köpräk iýjek bolsa, aşgazanynyň üçden birini iýmite, üçden birini suwa we üçden birini dem almaga goýsun.” (Tirmizi, Zühd 47)

    “Gägirmegiňizi azaldyň. Sebäbi bu dünýäde iň dok bolanlar kyýamat güni iň aç boljakdyrlar.” (Tirmizi, Kyýamat 38)

    “Ymmatym üçin iň köp gorkýan zatlarym: garyn ýagynyň artmagy, aşa köp uky, ýaltalyk we imanyň gowşamagydyr.” (Ali al-Muttaki, Kanzul-Ummal 3/185)

    Bu hadyslardan ugur alyp, adam şeýle pikir edip biler: “Dinim aşa köp iýmegi we onuň netijesi bolan semizligi halamaýar; munuň çäresi bolsa az iýmekdir. Oraza tutmak bu ýolda has ýokary derejedir. Oraza arkaly hem nefsimi terbiýelemeli, hem-de Allahyň maňa emanat eden bu bedenimi sagdyn we güýçli saklamalydyryn.” Eger adam şu niýet bilen oraza tutsa, oňa hem orazanyň sogabyny, hem-de bedenini sagdyn saklamagyň sogabyny gazanjakdygyna umyt edilýär. Şol bir wagtda ol semremez, hatda horlanyp hem biler.

    Gysgaça aýdylanda, bu meselede kesgitleýji faktor — adamyň niýetidir.