Eger kimdir biri agyz bekländen soň duýdansyz kesellese — meselem, sowuklama ýa-da güýçli beden agyrylary — we düşekden turup bilmejek derejä gelse, orazasyny bozup bilermi? Ertesi gün derman içmek üçin agyz beklemese bolarmy? Bu ýagdaýlara nähili çemeleşilmelidigini we olaryň dini netijeleri barada aşakda giňişleýin düşündiriş berilýär.
Gurhanda syrkawlara oraza tutmazlyga şeýle rugsat berilýär:
فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَر۪يضًا اَوْ عَلٰى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ اَيَّامٍ اُخَرَۜ
“Sizden kim şol günlerde kesellän ýa-da syýahat eden bolsa, ol başga günlerde tutmadyk günleriniň sanynça oraza tutsyn.” (Bakara, 2/184)
Oraza tutmazlyga rugsat berýän kesel ýagdaýy Gurhan we Sünnetde kesgitli çäklere girizilmändir. Keseliň agyr ýa-da ýeňil bolmagy, keseliň adamy güniň dowamynda ejizledip orazany kynlaşdyrmagy ýa-da kynlaşdyrmazlygy arasynda berk tapawut goýulmandyr. Keseliň oraza tutmazlyga esas bolýan derejede agyr bolup-bolmazlygy esasan adamyň öz garaýşyna goýlupdyr.
Şeýle-de bolsa, alymlaryň bu meselede nygtaýan ýörelgeleri şulardyr: eger kimdir biri keselinden ejizläp, şol gün orazasyny tamamlamakda kynçylyk çekýän bolsa; ýa-da orazany dowam etdirmegiň ýagdaýyny hasam ýaramazlaşdyrjakdygyna ynanýan bolsa; ýa-da keseliň uzaga çekjeginden ýa-da güýçlenjeginden howatyrlanýan bolsa — onda ol orazasyny bozup, soňra tutup bilmedik günleriniň kazasyny ödäp biler.
Ýeňilräk keseller üçin bu adamyň öz kararyna bagly bolup biler. Uzak wagtlap dowam edýän agyr kesellerde bolsa hünärmen lukmanyň maslahatyna eýermek iň dogrysydyr. Käbir ýagdaýlarda hassanyň öz tejribesi hem ýeterlik bolup biler. Mysal üçin, süýji keselinden ejir çekýän adam öz ýagdaýyny eýýäm bilýändigi üçin, orazanyň özüne nähili täsir edýändigini baha berip bilýär; şonuň üçin onuň öz çaklamasy ýeterli hasaplanyp bilner.
Eger keseliň täsiri şol gün we indiki birnäçe gün dowam etse, adam agyz beklemän biler. Esasan hem, lukmanyň bellän dermanlary dowam etdirilmeli bolsa, beden sagalýança oraza yza süýşürilip bilner. Soragyňyzdaky “ertesi gün” meselesi hem hut şu çäkde seredilmelidir: eger adam derman içmeli bolsa we içmezligi keseliň gaýtadan tutmagyna ýa-da ýaramazlaşmagyna esas bolup biljek bolsa, ol ertesi gün hem agyz beklemän biler.
Jemläp aýtsak, syrkaw adam öz keseliniň ýagdaýyna görä oraza tutup-tutmazlygy barada karar berip biler. Agyr keseli bolanlar, öz ýagdaýyna ynamly bolmasalar, hünärmen lukmana ýüz tutmak iň dogry çäredir.
Leave a Reply